BETON PREFABRİK ÖZELLİKLERİ

Gelişmiş ve endüstriyelleşmiş ülkelerde, bina projelerinin yapım sürecinde prefabrik
betonarme yapı elemanları yaygın olarak kullanılmaktadır. Bir bina projesinde,
prefabrik betonarme yapı elemanlarının kullanılmasının bir çok yararı vardır. Bu
yararlar kısaca, proje toplam maliyetinin azaltılması, projenin hızlı bir şekilde
tamamlanması, yapı elemanlarında istenilen kalite ve dayanımın sağlanması, malzeme
israfının azaltılması, modülarizasyon ve standardizasyon olanaklarının artırılması, ve
şantiyede meydana gelebilecek olan iş kazası sayısının önemli ölçüde azaltılabilmesi
şeklinde özetlenebilir. Avrupa’da, özellikle Kuzey Avrupa ülkelerinde, prefabrik
betonarme yapı sistemleri yarım asrı aşkın bir süredir yaygın bir şekilde başarı ile
uygulanmaktadır. Türkiye’de ise, betonarme yapı elemanlarının prefabrikasyonu ile
ilgili çalışmalar 1960’lı yılların başında başlamıştır. Ancak, ilk çalışmaların istenilen
sonuçları vermemesi nedeniyle sektör yeterli desteği alamayarak hedeflenen seviyeye
ulaşamamıştır. Günümüzde, prefabrik betonarme yapı sistemleri genellikle sanayi
yapılarının inşaatında kullanılmaktadır. Bu çalışmanın amacı, Türk inşaat sektöründe
prefabrik betonarme yapı sistemlerinin yaygın olarak kullanılmamasının nedenlerinin
ayrıntılı bir biçimde irdelenmesi ve sektörün sorunlarının çözümü için bazı önerilerin
ortaya konmasıdır. Bu çalışma kapsamında ayrıca, prefabrik betonarme yapı
sistemlerinin kullanılmasının sağlayacağı avantajlar ve dezavantajlar ve Türk prefabrik
sektörünün mevcut durumu kapsamlı bir şekilde incelenmiştir.

Anahtar sözcükler: Prefabrikasyon, prefabrik betonarme yapı elemanları, bina projeleri.

Giriş

Geçmişte, özellikle savaşlar ve doğal afetler sonrasında ortaya çıkan barınma ihtiyacı ile
ilgili önemli sorunlar, inşaat sektörünün endüstriyel gelişimini hızlandırmış ve ortaya
çıkan konut açığını karşılamak için, gelişmiş ülkeler bir çözüm arayışı içerisine
girmişlerdir (Cansun, 1978; Eşiyok, 2000). Bu arayışın bir sonucu olarak, bir bina
projesinin taşıyıcı sistemi oluşturan kolon, kiriş ve döşeme gibi yapı elemanlarının
şantiyeye getirilmeden önce, bu amaç için özel olarak tasarlanmış endüstriyel
ortamlarda üretimi sağlanarak prefabrikasyonun temelleri atılmıştır (Türkiye Ticaret
Sanayi Deniz Ticaret Odaları ve Ticaret Borsaları Birliği, 1988). İnşaat yapım yöntemi
olarak prefabrikasyon ise en genel tanımıyla, herhangi bir malzemeden oluşan yapı
elemanlarının fabrika ortamında seri bir şekilde üretiminin ardından, üretilen bu
elemanların fabrika ortamından şantiyeye taşınması ve elemanların montajıyla biten
süreç olarak tanımlanabilir (Doğruöz, 2005). Şantiyeye en az sayıda iş bırakacak

149

———————————

şekilde, fabrikadaki işçilik kalitesini ve kapasitesini kontrol ederek çalışma şartlarında
belirli bir kalite düzeyini tutturmak ve standartlaşmayı sağlamak prefabrikasyonun
genel amacıdır (Kaleş, 1999; Dördüncü Prefabrikasyon Sempozyumu, 1989).

Prefabrikasyonun temel ilkeleri ise şu şekilde sıralanabilir (Tapan, 1973):

• Yapımda çoğunlukla ön üretim ile yapılan elemanların kullanımı,
• Tasarım ve yapım çalışmalarının, uygulamanın öncesinde yapılması,
• Ürün türlerinde belirli bir standartlaşmanın gerçekleşmesi,
• Ardışık ve otomatik bir üretim zincirinin oluşması.

Bir bina projesinin yapımında prefabrik betonarme yapı elemanlarının kullanılması,
proje toplam maliyetinin azaltılması, projenin hızlı bir şekilde tamamlanması, yapı
elemanlarında istenilen kalite ve dayanımın sağlanması, malzeme israfının azaltılması,
modülarizasyon ve standardizasyon olanaklarının artırılması ve şantiyede meydana
gelebilecek olan iş kazası sayısının önemli ölçüde azaltılabilmesi gibi bir çok yarar
sağlamaktadır. Kuzey Avrupa ülkelerinde prefabrik betonarme yapı sistemleri yarım
asrı aşkın bir süredir yaygın bir şekilde başarı ile uygulanmakta iken Türkiye’de
sözkonusu yapı sistemlerinin kullanım oranları oldukça düşüktür. Bu çalışmada, Türk
inşaat sektöründe prefabrik betonarme yapı sistemlerinin yaygın olarak
kullanılmamasının nedenlerinin ayrıntılı bir biçimde irdelenerek, sektörün mevcut
sorunlarının çözümü için bazı önerileri ortaya konmuştur.

Prefabrik Betonarme Yapı Elemanlarının Kullanımının Olumlu ve
Olumsuz Yönleri

Prefabrikasyonda geleneksel sistemlerden farklı olarak makinelerin yoğun olarak
kullanılması ve ön yatırım maliyeti bulunması sebebiyle, prefabrik yapı sistemlerinin
ekonomik olmadığı düşüncesi ağır basabilir. Ancak, olumlu yönleri ile prefabrikasyon
yatırımcısına uzun vadede önemli kazançlar getirebilmektedir (Toprak, 2002). Bu
olumlu yönler şu şekilde sıralanabilir:

1. Prefabrik betonarme yapı elemanlarının üretiminde kalıp bir defa kurulur ve aynı
kalıptan yapılan seri üretim sayesinde kalıp maliyetleri azaltılmış olur (Akısan,
1984; Şentürer, 1983).
2. Fabrika ortamında yapılan üretimde işçi sayısının şantiye ortamında yapılan
üretime kıyasla daha az olması ve yapılabilen sıkı denetimlerle iş kazası
sayısının azaltılması ile iş gücü daha verimli bir biçimde kullanılır (Şentürer,
1983).
3. Fabrikada, şantiye ortamına göre, daha iyi çalışma şartlarında üretim yapılması
istenilen kalitede ürün elde edilmesini sağlamakta; ayrıca kıt kaynaklar verimli
bir biçimde kullanılarak malzeme kullanımı optimumda tutulmaktadır (Akısan,
1984; Eşiyok, 2000; Köylüoğlu, 1997; Toprak, 2002).
4. Kapalı ortamda gerçekleştirilen prefabrik betonarme yapı elemanlarının
üretiminin mevsim koşullarından etkilenmemesi; şantiyede proje için gerekli
altyapı çalışmaları sürerken taşıyıcı elemenların fabrikada üretilebilmesi;
üretimin sabit olması sebebiyle iş programının daha kesin belirlenmesi ve olası
gecikmelerin öngörülmesi; proje yapım süresini oldukça kısaltmaktadır (Akısan,
1984; Toprak, 2002).

150

———————————

5. Fabrikada yapılan prefabrik betonarme yapı elemanlarının üretiminde beton
dayanımı için son derece önemli olan kür koşulları en iyi şekilde sağlanır
(Şentürer, 1983).
6. Üretimdeki süreklilik ve tekrar sayesinde uzmanlaşma sağlanır (Eşiyok, 2000;
Köylüoğlu, 1997).
7. İhzarat gereksinimi olmadığından depolama ve stoklama maliyeti olmaz
(Toprak, 2002).
8. Fabrika üretiminde istenilen kaliteye ulaşılabilmesi sayesinde üretilen yapı
elemanları daha uzun ömürlü olmaktadır (Eşiyok, 2000; Toprak, 2002).
9. Fabrikada yapılan üretimde yapım hızının artması; işçilikten en yüksek verimin
alınması ve malzeme kaybının en aza indirilmesi sayesinde verimlilik
artmaktadır (Akısan, 1984).
10. Prefabrik betonarme yapı elemanlarıyla inşaa edilen yapının biter bitmez servise
hazır halde olması, ve geleneksel inşaata kıyasla daha erken bitmesi sayesinde
yatırımcıya erken kira veya satış geliri sağlamaktadır (Eşiyok, 2000).
11. Prefabrik betonarme yapı elemanlarının üretiminde beklenen maliyet ile gerçek
maliyet arasında çok büyük farkların ortaya çıkmaması veya belirlenen bütçe
dahilinde kalınması (Eşiyok, 2000; Köylüoğlu, 1997).

Her sistemin olabileceği gibi prefabrikasyonunda olumsuz yönleri mevcuttur. Ancak,
olumlu yönlerine kıyasla oldukça azdır. Bu olumsuz yönler şu şekilde sıralanabilir:

1. İnşaat sektöründe makineleşmenin artmasıyla beraber insan gücünün kullanımın
büyük oranda azalması ve buna bağlı olarak işsizliğin artma ihtimali (Eşiyok,
2000).
2. Düzenli finansman akışı olmayan projelerde kullanılmasının uygun olmaması
(Eşiyok, 2000).
3. Fabrika ile şantiye arası mesafenin uzun olması sebebiyle taşıma maliyetlerinin
artması; buna bağlı olarak da sistemin ekonomikliğini kaybetmesi (Toprak,
2002).
4. Deprem gibi dinamik yükler altında sistemin dayanımında bazı sorunların ortaya
çıkabilmesi (Hamulu, 1983; Kaleş, 1999; Toka, 2003; Toprak, 2002).
5. Standart üretim sebebiyle elemanların mimari tasarımındaki yaratıcılığın
kısıtlanması, binanın benzer veya aynı tipte planlar kullanılarak yapımı
sonucunda özel bir görünüşe sahip olamaması (Baykal, 1981; Hamulu, 1983;
Kaleş, 1999; Toka, 2003; Toprak, 2002).
6. Üretim, tasarım ve yapım aşamalarında bu işten anlayan nitelikli iş gücü
ihtiyacının oldukça fazla olması (Eşiyok, 2000).
7. Fabrikada üretim için çok büyük hacimlere ihtiyaç duyulması ve fabrika
kurulum maliyetlerinin çok yüksek olması (Tetik, 1997; Ayazoğlu, 2003).

Türkiye’de Prefabrik Betonarme Yapı Elemanların Kullanımının
İnşaat Sektörü İçindeki Genel Durumu

Prefabrikasyon alanında deneyimli 20 kuruluşun bir araya gelmesiyle 1984 yılında
kurulmuş olan Türkiye Prefabrik Birliğinin Haziran 2006’da yayınladığı “2005 Yılı
Prefabrikasyon Sektör Raporu”na göre Türkiye’de prefabrik beton/betonarme eleman
üretimi yapan toplam 95 kuruluş bulunmaktadır. Bu firmaların 25’ini (% 26) Türkiye
Prefabrik Birliği üyesi firmalar oluşturmaktadır. Türkiye Prefabrik Birliği’ne üye olan

151

———————————

25 firmanın hepsi özel sektör kuruluşlarıdır. Bu firmalar toplam 33 üretim tesisinde
faaliyetini sürdürmekte ve ortalama tesis başına 118 kişi ile toplamda yaklaşık 3900
kişilik bir istihdam yaratmaktadırlar. Birlik üyesi firmaların yıllık üretim kapasiteleri
toplamı 1.875.000 m3 ‘tür (http://www.prefab.org.tr/).

Avrupa Birliği bünyesindeki ülkelerde, prefabrik beton/betonarme eleman üretiminin
tüm üretim içerisinde sahip olduğu pay % 25-30 arasındadır. Bu oran Kuzey Avrupa
ülkelerinde % 40-50’lere kadar çıkmaktadır. Ülkemizde ise bu oran oldukça az; % 5-6
civarındadır. 2005 yılında Gayri Safi Yurtiçi Hasıla’nın % 4’ünü oluşturan inşaat
sektörünün ekonomik büyüklüğü 23,5 milyar YTL’dir (Ekonomik Göstergeler, 2005).
İnşaat üretiminin de % 5’inin prefabrikasyon ile yapıldığı göz önüne alındığında
sektörün ekonomik büyüklüğünün bu kaba hesaba göre 1,5 milyar YTL civarında
olduğu görülür (Prefabrikasyon, 2005).

Bugün Türkiye’de sanayi yapılarının %85’inde prefabrik betonarme yapı elemanları
kullanılmaktadır (http://www.prefab.org.tr/). Ancak inşaat sektöründe %75’lik bir paya
sahip olan konut inşaatlarında ise prefabrik betonarme yapı elemanı kullanım oranı
sadece %4’tür (Ataköy, 2001). 2006 yılına ait resmi rakamlara göre, prefabrik
betonarme yapı elemanlarının inşaat sektöründeki payı %8, toplam bina inşaatları
içerisindeki payı ise %6,8 civarındadır (http://www.prefab.org.tr/). Bu oranlar, Avrupa
ve endüstriyelleşmiş dünya ülkelerine kıyasla oldukça düşük değerlerde kalmaktadır.

Ülkemizde prefabrikasyon teknolojisi ekonomik olması, iklim koşullarından
etkilenmemesi, inşaat süresini kısaltması gibi özelliklerinin yanında hızlı nakit akışı
gerektirmesi sebebi ile daha çok altyapı imalatlarında ve sanayi yapılarında
kullanılmaktadır. Bu nedenle, sektörün üretimi bu alanlarda yapılan yatırımlara paralel
olarak değişmektedir.

Türk İnşaat Sektöründe Prefabrik Betonarme Yapı Elemanlarının
Kullanılmama Sebepleri

Çalışmanın bu bölümünde, Türk inşaat sektöründe prefabrik betonarme yapı
elemanlarının yaygın bir biçimde kullanılmama sebepleri ayrıntılı olarak incelenecektir.

Maliyet ile İlgili Olan Sebepler

1. Prefabrik betonarme yapı elemanlarının maliyeti
Bir inşaat projesine katılan tüm tarafların ortak amacı, toplam proje maliyetini
düşürmektir. Bu sebeple, prefabrik betonarme yapı sistemlerinin geleneksel yöntemle
üretime kıyasla görece maliyeti gerek malsahibi gerekse de yüklenici inşaat firması için
büyük önem taşımaktadır. Genel olarak, gelişmekte olan ülkelerde, teknoloji
kullanımının maliyeti geleneksel yöntemle üretim yapılmasına kıyasla daha düşüktür
(Oral ve diğ., 2003). Türkiye’de de betonarme yapı elemanlarının prefabrikasyon olarak
üretilmesinin maliyetinin geleneksel yöntemle üretilmesinin maliyetine kıyasla daha
pahalı olduğu inancı yaygındır (Tokman ve Eryılmaz, 2004). Bu nedenle geleneksel
yöntemler, endüstrileşmiş yapım yöntemlerine göre daha çok kullanılmaktadır.

152

———————————

2. İşçilik ücretlerinin düşük olması
Gelişmekte olan birçok ülkede, inşaat işçilerinin ücretleri oldukça düşüktür. Bu nedenle,
geleneksel yöntemle şantiyede yapılan üretimde, işçilik maliyetinin toplam inşaat
maliyeti içindeki oranı oldukça düşük kalmaktadır. Ancak, bu işçilerin ücretlerinin
düşük olması yanı sıra eğitim ve nitelik açısından yetersiz oldukları gerçeği de gözden
kaçırılmamalıdır (DPT Raporu, 2004).

Taşıma ile İlgili Olan Sebepler

1. Taşımada boyut ve ağırlık kısıtlamaları
Karayolu ile taşımada izin verilen yük ağırlıkları ve boyutları, köprülerin ve yolların
taşıma kapasitesi ve tünellerin/altgeçitlerin yatay ve dikey açıklıklarıyla
sınırlandırılmıştır. Bu bağlamda, fabrikadan şantiyeye taşınacak olan prefabrik
betonarme yapı elemanların hacimli ve ağır olmaları, taşımada problemler yaşanmasına
sebep olmaktadır (Arditi ve diğ., 2000). Ayrıca, yük araçlarının trafiğe çıkış zamanları
ile ilgili kısıtlamalar da bulunmaktadır. Bu sorunlar, Türk inşaat sektörü katılımcılarının
prefabrik betonarme yapı elemanları kullanımına dair karar verirken dikkate aldığı
olumsuz faktörlerdir.

2. Taşıma maliyetleri
Prefabrik betonarme yapı elemanlarının taşıma maliyeti, taşıma için kullanılan
kamyonların sefer sayısının birim taşıma maliyeti ile çarpılması ile hesaplanmaktadır.
Taşıma için kullanılan kamyonların sefer sayısı, hem prefabrik betonarme yapı
elemanlarının boyutlarından ve ağırlıklarından hem de kullanılan kamyonların
kapasitelerinden etkilenmektedir. Birim taşıma maliyeti ise, prefabrik betonarme yapı
elemanlarının üretildikleri fabrika ile taşınacakları şantiye arasındaki mesafe ile
doğrudan ilişkilidir. Prefabrik betonarme yapı elemanlarının hacimli ve ağır olmaları, ve
bir çok durumda fabrika ile şantiye arasındaki mesafenin fazla olması taşıma
maliyetinin yükselmesine sebep olmaktadır (Todd ve diğ., 2004).

Tasarım ile İlgili Olan Sebepler

1. Prefabrik betonarme yapı elemanlarının çeşitliliği
Türkiye’de prefabrik betonarme yapı elemanları büyük ölçüde sanayi yapılarında
kullanılmaktadır (Tokman ve Eryılmaz, 2004). Türkiye Prefabrik Birliğinin Haziran
2006’da yayınladığı “2005 Yılı Prefabrikasyon Sektör Raporu”na göre birliğe üye olan
firmaların sanayi yapılarının inşaatındaki payı %85’tir. Prefabrik betonarme yapı
elemanlarının çeşitliliğinin az olması nedeniyle konut gibi mimari açıdan çeşitlilik
gerektiren bina projelerinde sıklıkla kullanılamamaktadır (Arditi ve diğ., 2000).

2. Prefabrik betonarme yapı sistemlerinin dinamik yükler altındaki performansı
Türkiye’nin yaklaşık olarak %93’ü deprem bölgesi içerisinde yer almakta ve büyük
depremler sıkça yaşanmaktadır. Bu nedenle, Türk inşaat sektöründe yer alan
katılımcıların prefabrik betonarme yapı elemanlarını kullanma kararını verirken dikkate
aldıkları en önemli faktörlerden biri bu elemanların deprem yükü altındaki
performanslarıdır. 1992, 1995, ve 1999 yıllarında meydana gelen depremlerde,
prefabrik betonarme yapı elemanı kullanılmış olan birçok sanayi yapısı büyük hasar
görmüş ve yıkılmıştır (Celep ve Kumbasar, 2004; Gülal, 2005). Sanayi tesislerinde
meydana gelen bu hasarlar, ekonomiyi önemli derecede etkilemiş ve hem dolaylı
(ekipmanların, mekanik ve elektrik sistemlerinin gördüğü zararlar, vb.) hem de dolaysız

153

———————————

kayıplara (tesisin gördüğü zarardan nedeniyle işlerin kesilmesi, vb.) neden olmuştur
(Sezen ve Whittaker, 2006).

Deneyim ile İlgili Sebepler

1. Prefabrik betonarme yapı elemanların kullanıldığı bina projelerinin tasarımında
uzmanlaşmış yapı mühendislerinin sayısının yetersiz olması
Prefabrik betonarme yapı elemanların kullanıldığı bina projelerinin tasarımında dikkat
edilmesi gereken en önemli konu bağlantı noktalarının tasarımıdır (Arditi ve diğ., 2000;
Arslan ve diğ., 2003). Bağlantı noktalarını doğru oluşturmak, yapıların deprem yükü
altındaki performansı açısından kritik öneme sahiptir (Sezen ve Whittaker, 2006).
Prefabrik betonarme yapı elemanlarının tasarımındaki deneyim eksikliği, kalitesiz
tasarımı ve inşaat uygulamalarını beraberinde getirmektedir. Bu yüzden, inşaat
mühendisliği ve mimarlık lisans programlarının müfredatı, prefabrik betonarme yapı
elemanlar kullanılan sistemler ile ilgili konuları detaylı olarak içermelidir. Ancak,
Türkiye’deki mevcut inşaat mühendisliği ve mimarlık lisans programlarında, birçok
ülkede olduğu gibi, prefabrik betonarme yapı elemanlar kullanılan sistemler ile ilgili
yeterli eğitim verilmemektedir (Ağralı, 2005; Arditi ve diğ, 2000).

2. Prefabrik betonarme yapı elemanların kullanıldığı bina projelerinin inşaatında
deneyimli yüklenici inşaat firmalarının sayısının yetersiz olması
Endüstriyelleşmiş yapım yöntemlerinin kullanıldığı projelerin yönetimi, geleneksel
yöntemlerin kullanıldığı projelere kıyasla daha zordur. Bu tip projelerde, yüklenici
inşaat firmalarının daha karmaşık ilişkileri koordine etmek zorunda olmaları ve
prefabrik betonarme yapı elemanlarının zamanında tesliminin büyük önem taşıması bu
zorluğun nedenlerine örnek olarak verilebilir. Yüklenici inşaat firmalarının
endüstriyelleşmiş yapım yöntemlerinin kullanıldığı projelerin yönetiminde
uzmanlaşmaları, prefabrik betonarme yapı elemanların kullanımının yaygınlaşmasına
katkıda bulunabilir.

3. Prefabrik betonarme yapı elemanların kullanıldığı bina projelerinin inşaatında
deneyimli işçi sayısının az olması
Türk inşaat sektöründeki işçilerin büyük bir çoğunluğu prefabrik betonarme yapı
elemanlar konusunda deneyimsiz ve eğitimsizdir. Prefabrik betonarme yapı elemanların
sahada montajını yapan işçilerin bu konudaki deneyim eksikliği önemli problemlere
sebep olabilmektedir. Örnek olarak, yapıların deprem yükü altındaki performansı
açısından kritik öneme sahip olan bağlantı noktalarının montajının doğru yapılmaması
gösterilebilir (Tokman ve Eryılmaz, 2004; Ağralı, 2006). İşçilerin yetersiz ve eğitimsiz
olması sadece prefabrik beton sanayi için değil, Türk inşaat sektörü için de önemli bir
sorun teşkil etmektedir (DPT Raporu, 2004; Polat ve diğ., 2006; Polat, 2006)

Yönetim ile İlgili Sebepler

1. Taraflar arasındaki iletişim kalitesi
Prefabrik betonarme yapı sistemlerinin yapım sürecinde, projeye dahil olan tüm taraflar
arasında hem tasarım hem de yapım aşamasında güçlü bir iletişim kurulması, teslimat
ve maliyet problemlerinin yaşanmaması için zorunludur. Tasarımcı ve üretici arasındaki
iletişimde yaşanacak bir aksaklık, ktitik iş tekrarlarına sebep olabilir. Aynı zamanda,
yüklenici ile tasarımcı ve üretici arasındaki iletişim yetersizliği tüm yapım sürecinin
durmasına da sebep olabilir (Arditi ve diğ., 2000).

154

———————————

2. Proje yönetim becerisi
Prefabrik betonarme yapı elemanlarının tedarik zincirinde, bilgi ve malzeme akışı
oldukça karmaşıktır. Söz konusu olan tedarik zincirinin yönetimi, tüm katılımcılar
(yüklenici, tasarımcı, üretici vb.) arasında iyi bir koordinasyon gerektirir. Diğer bir
ifadeyle, etkin bir yönetim anlayışına ihtiyaç duyulmaktadır (Arditi ve diğ., 2000).

Yapım ile İlgili Sebepler

1. Farklı prefabrik betonarme yapı elemanları arasındaki uygunluk
Üreticilerin bireysel çabaları (kalite kontrolünde sıkı kurallar uygulamak vb.)
standardizasyonunu ve modülarizasyonunu sağlamada önemli katkılar sağlayabilir.
Ancak, bu çabalar aynı proje için farklı üreticilerden temin edilen prefabrik betonarme
yapı elemanlarının standardizasyonunu sağlamak için yetersizdir. Prefabrik betonarme
yapı elemanlarının yetersiz standardizasyonu montaj sırasında uyumsuzluk
problemlerine sebep olmaktadır. Endüstriyelleşmiş yapım yöntemlerinin başarısı ülke
çapında standardizasyonun ve modülarizasyonun sağlanmasına bağlıdır (Arditi ve diğ.,
2000).

2. Prefabrik betonarme yapı elemanlarının teslim süreleri
Prefabrik betonarme yapı elemanlarının en önemli avantajlarından biri kolay ve hızlı
yapıma olanak sağlamasıdır. Ancak, prefabrik betonarme yapı elemanlarının fabrikadan
şantiyeye getirilmesinde yaşanacak olan herhangi bir aksama önemli gecikmelere ve
maliyet artışlarına sebep olabilmektedir. Ne yazık ki, yükleniciler prefabrik betonarme
yapı elemanlarının teslimi ile ilgili zamanlamanın ayarlanmasında tam bir kontrole
sahip değildir.

Diğer Sebepler

1. Prefabrik betonarme yapı sistemlerinin kullanıcılarının memnuniyet seviyesi
Prefabrik betonarme yapı elemanlarının yaygın olarak kullanımını engelleyen en önemli
nedenlerden biri de, sözkonusu yapı sistemlerinin son kullanıcılarının
memnuniyetsizliğidir. Bu memnuniyetsizlik, anılan yapı sistemlerinin hem mimari
açıdan (çatlaklar, rutubet, tasarımda yaratıcılığın yetersiz olması vb.) hem de yapısal
açıdan (deprem yükü altında kötü performans vb.) düşük performansından
kaynaklanmaktadır.

2. Prefabrik betonarme yapı elemanlarının stoklanmasında yaşanan zorluklar
Yüklenici inşaat firmaları, bina projelerinde prefabrik betonarme yapı elemanlarını
kullanmanın avantajlarından (daha kısa proje süresi, daha düşük maliyet vb.) ancak tam
zamanında teslim sağlandığında faydalanabilirler. Prefabrik betonarme yapı elemanları
ağır ve hacimli olmaları nedeniyle, stoklama imkanı bulunmamaktadır. Bu etken
prefabrik betonarme yapı elemanlarının yüklenici inşaat firmaları tarafından tercih
edilmesini büyük ölçüde engellemektedir.

3. Kamu politikası ve siyasi kaygılar
Özel sektör, beton prefabrikasyon sektörünün en önemli müşterisidir. Türkiye Prefabrik
Birliği’nin “2005 Yılı Prefabrikasyon Sektör Raporu”na göre toplam üretimin yaklaşık
%70’i özel sektör tarafından kullanılmıştır. Kamu sektörü, kendi projelerinde prefabrik
betonarme yapı elemanlarını seyrek olarak kullanmaktadır. Bunun nedenlerinden biri,

155

———————————

kamu projelerinde istihdam yaratmak için sahada üretimin desteklenmesidir. Ayrıca
kamu kuruluşları, siyasi kaygılar nedeniyle başlattıkları projelerin sayısını arttırmayı
ana amaç olarak benimsemektedirler. Bu da kalite, maliyet ve süre açısından faydaları
değerlendirmede zaman zaman başarısız olmalarına sebep olmaktadır. Ancak, özel
sektörün kar amacı bulunduğundan bu unsurlar onlar için en önemli öncelikler arasında
yer almaktadır.

Sonuçlar ve Öneriler

Bir bina projesinin yapımında prefabrik betonarme yapı elemanlarının kullanılması,
proje toplam maliyetinin azaltılması, projenin hızlı bir şekilde tamamlanması, yapı
elemanlarında istenilen kalite ve dayanımın sağlanması, malzeme israfının azaltılması,
modülarizasyon ve standardizasyon olanaklarının artırılması ve şantiyede meydana
gelebilecek olan iş kazası sayısının önemli ölçüde azaltılabilmesi gibi bir çok yarar
sağlamaktadır. Kuzey Avrupa ülkelerinde prefabrik betonarme yapı sistemleri yarım
asrı aşkın bir süredir yaygın bir şekilde başarı ile uygulanmakta iken Türkiye’de
sözkonusu yapı sistemlerinin kullanım oranları oldukça düşüktür. Bu çalışmada, Türk
inşaat sektöründe prefabrik betonarme yapı sistemlerinin yaygın olarak
kullanılmamasının nedenleri ayrıntılı bir biçimde ortaya konmuştur.

Türk inşaat sektöründe prekast yapı sistemlerinin kullanımının yaygınlaştırılması için
yapılması gerekenler kısaca, prekast yapı elemanları üreticisi firmaların sayısının
arttırılması için gerekli teşviklerin verilmesi, prekast yapı elemanlarının kullanıldığı
projelerde prekast yapı elemanlarının fatura bedellerinin sadece malzeme olarak değil
bir kısmının da işçilik olarak muhasebeleştirilmesine yasal olarak olanak sağlanması,
kamu projelerinde de prekast yapı sistemlerinin kullanılmasına imkan verilmesi, prekast
yapı sistemlerinin tasarımı sırasında uygulanması gereken şartnamelerin deprem yükleri
de dikkate alınarak daha sıkı bir hale getirilmesi, ünversitelerin inşaat mühendisliği ve
mimarlık bölümlerindeki mevcut müfredata prekast yapı sistemlerinin tasarımı ve
yönetimi konularında bilgi verecek lisans ve yüksek lisans seviyesinde seçmeli derslerin
eklenmesi, prekast yapı sistemlerinin montajı konusunda uzmanlaşmış kalifiye
işgücünün yetiştirilmesi için sertifika programlarının başlatılması, zayıf standardizasyon
nedeniyle oluşan uyumsuzluk sorunlarının azaltılabilmesi amacıyla Türkiye Prefabrik
Birliği’nin daha aktif bir rol üstlenmesi ve ulusal anlamda bir standardizasyonu
sağlaması, ve prekast yapı sistemlerini kullanacak olan yüklenici inşaat firmalarının
yönetsel ve organizasyonel becerilerinin arttırılabilmesi amacıyla bilişim sistemlerinin
kullanılmasının desteklenmesi olarak özetlenebilir. Tüm bunların gerçekleştirilebilmesi
için devlet, üniversiteler, inşaat sektörünün katılımcıları ve prefabrik beton/betonarme
sanayisinin katılımcıları üzerlerine düşen sorumlulukları yerine getirmelidirler.